Testament własnoręczny czy u notariusza – co wybrać?

Nie każdy testament musi być sporządzony u notariusza. W wielu przypadkach można przygotować go samodzielnie, własnoręcznie, bez wizyty w kancelarii.

Z drugiej strony testament notarialny daje możliwość uporządkowania bardziej skomplikowanych spraw i może być szczególnie przydatny wtedy, gdy w grę wchodzi nieruchomość, większy majątek albo trudniejsza sytuacja rodzinna.

Które rozwiązanie wybrać?

Nie ma jednej odpowiedzi dobrej dla każdego. Najważniejsze jest to, aby forma testamentu odpowiadała sytuacji osoby, która go sporządza.

Testament własnoręczny – najprostsze rozwiązanie

Testament własnoręczny, nazywany także holograficznym, można sporządzić bez udziału notariusza.

Jego największą zaletą jest prostota.

Nie trzeba umawiać wizyty, przygotowywać dokumentów ani ponosić kosztów związanych z czynnością notarialną.

Wystarczy sporządzić testament w wymaganej formie.

Jeżeli sytuacja jest nieskomplikowana, takie rozwiązanie może być zupełnie wystarczające.

Przykładowo ktoś może chcieć powołać do całości spadku jedno ze swoich dzieci albo kilka osób w określonych częściach.

W takiej sytuacji nie zawsze istnieje potrzeba tworzenia rozbudowanego dokumentu notarialnego.

Testament notarialny – co właściwie daje?

Testament notarialny jest sporządzany przez notariusza.

To oznacza, że dokument powstaje w ramach profesjonalnej czynności notarialnej, a notariusz dba o zachowanie wymaganej formy.

Dla wielu osób największą wartością jest właśnie bezpieczeństwo formalne.

Nie musimy samodzielnie zastanawiać się, czy sposób sformułowania testamentu jest właściwy.

Możemy przedstawić notariuszowi swoją sytuację i powiedzieć, jaki jest nasz zamiar, a następnie wspólnie ustalić odpowiednią treść dokumentu.

Czy testament u notariusza jest „bardziej ważny”?

Nie należy patrzeć na to w ten sposób.

Prawidłowo sporządzony testament własnoręczny również może być w pełni ważny.

Testament notarialny nie jest automatycznie „lepszym testamentem”.

Jego przewaga polega przede wszystkim na tym, że czynność jest sporządzana w określonej formie przez notariusza, a dokument pozostaje w bezpiecznym obiegu dokumentów notarialnych.

Dlatego wybór nie powinien wyglądać tak:

własnoręczny = zły
notarialny = dobry.

Prawidłowe pytanie brzmi:

Czy moja sytuacja jest na tyle prosta, że mogę bezpiecznie sporządzić testament własnoręcznie, czy lepiej skorzystać z pomocy notariusza?

Kiedy testament własnoręczny może być dobrym rozwiązaniem?

Można rozważyć go przede wszystkim wtedy, gdy sytuacja jest stosunkowo prosta.

Na przykład:

mamy jasno określonych spadkobierców,
nie chcemy szczegółowo rozdzielać poszczególnych składników majątku,
sytuacja rodzinna nie jest skomplikowana,
nie planujemy wydziedziczenia,
nie chcemy korzystać z zapisu windykacyjnego,
dobrze rozumiemy, co chcemy osiągnąć.

W takim przypadku prosty testament może być wystarczający.

A kiedy warto pomyśleć o notariuszu?

Im bardziej skomplikowana sytuacja, tym większy sens może mieć profesjonalna pomoc.

Szczególnie warto rozważyć wizytę u notariusza, gdy:

Posiadamy nieruchomość

Mieszkanie, dom, działka czy kilka nieruchomości mogą powodować dodatkowe pytania dotyczące sposobu rozdysponowania majątku.

Mamy dzieci z różnych związków

W takiej sytuacji warto szczególnie dokładnie przeanalizować skutki planowanego testamentu.

Chcemy przekazać konkretne rzeczy konkretnym osobom

Przykładowo:

„Córka ma dostać mieszkanie, syn samochód, a wnuczka biżuterię”.

Tutaj sposób zapisania naszej woli ma duże znaczenie.

Myślimy o wydziedziczeniu

To zdecydowanie nie jest dobry moment na kopiowanie przypadkowego wzoru z internetu.

Chcemy zastosować zapis windykacyjny

Zapis windykacyjny wymaga testamentu sporządzonego w formie aktu notarialnego.

Prowadzimy firmę

Majątek prywatny i firmowy mogą się ze sobą wiązać, dlatego warto dokładnie przemyśleć skutki dziedziczenia.

Mamy duży lub skomplikowany majątek

Im więcej składników majątku, tym większe znaczenie ma precyzja.

Zapis zwykły a zapis windykacyjny – dlaczego to ważne?

To jeden z powodów, dla których przy bardziej skomplikowanym testamencie warto porozmawiać z notariuszem.

Wyobraźmy sobie, że ktoś chce, aby po jego śmierci konkretna osoba otrzymała mieszkanie.

Można w testamencie wskazać określone rozporządzenie, ale zapis windykacyjny działa w szczególny sposób – przedmiot nim objęty może przypaść wskazanej osobie z chwilą otwarcia spadku.

Co ważne, zapis windykacyjny może zostać ustanowiony wyłącznie w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego.

To właśnie jeden z przykładów sytuacji, w której testament własnoręczny nie daje takich samych możliwości jak notarialny.

Czy notariusz może powiedzieć, kogo mamy wpisać do testamentu?

Notariusz nie podejmuje decyzji za nas.

To my decydujemy, komu chcemy pozostawić majątek.

Rolą notariusza jest natomiast pomóc nadać naszej woli właściwą formę prawną i wyjaśnić konsekwencje określonych rozwiązań.

To ważne rozróżnienie.

Możemy powiedzieć:

„Chcę, żeby moje mieszkanie przypadło córce”.

A następnie zapytać:

„Jak najlepiej zrobić to prawnie?”

Wtedy możemy omówić dostępne rozwiązania.

Czy notariusz przechowuje testament?

Tak, testament notarialny pozostaje w dokumentacji kancelarii.

Dodatkowo istnieje możliwość zarejestrowania informacji o testamencie w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT).

Rejestr nie przechowuje treści testamentu.

Pozwala natomiast po śmierci testatora sprawdzić, czy został sporządzony testament notarialny lub testament własnoręczny złożony u notariusza i zarejestrowany w rejestrze.

To może znacząco ułatwić rodzinie ustalenie, czy zmarły pozostawił testament.

A co z testamentem własnoręcznym?

Tutaj odpowiedzialność za przechowywanie dokumentu spoczywa przede wszystkim na testatorze.

Można trzymać go w domu, sejfie lub innym bezpiecznym miejscu.

Można również przekazać go na przechowanie notariuszowi.

Warto jednak przede wszystkim zadbać o jedną rzecz:

rodzina powinna wiedzieć, że testament istnieje i gdzie można go znaleźć.

Nie musi znać jego treści.

Testament notarialny a testament własnoręczny – najważniejsze różnice

Cecha	Testament własnoręczny	Testament notarialny
Można sporządzić samodzielnie	Tak	Nie
Wymaga wizyty u notariusza	Nie	Tak
Wymaga zachowania określonej formy	Tak	Tak
Koszt czynności notarialnej	Nie	Tak
Możliwość zapisu windykacyjnego	Nie	Tak
Profesjonalne przygotowanie treści	Nie	Tak
Możliwość przechowywania u notariusza	Tak	Dokument pozostaje w kancelarii
Możliwość rejestracji w NORT	Możliwa po złożeniu testamentu u notariusza	Tak

Co jest tańsze?

Testament własnoręczny może zostać sporządzony bez kosztów notarialnych.

W przypadku testamentu notarialnego trzeba zapłacić za czynność notarialną.

Warto jednak patrzeć na tę kwestię szerzej.

Jeżeli mamy prostą sytuację, brak kosztu może być argumentem za testamentem własnoręcznym.

Jeżeli natomiast testament ma regulować skomplikowaną sytuację rodzinną lub majątkową, koszt wizyty u notariusza może być niewielki w porównaniu z problemami, które mogą wyniknąć z nieprecyzyjnego dokumentu.

Czy testament u notariusza jest trudniejszy do zmiany?

Nie.

Możemy później zmienić swoją ostatnią wolę.

To, że wcześniejszy testament został sporządzony u notariusza, nie oznacza, że jesteśmy związani jego treścią do końca życia.

Jeżeli zmieni się nasza sytuacja rodzinna albo majątkowa, możemy sporządzić kolejny testament.

Co jeśli mamy już testament własnoręczny?

Nie ma potrzeby automatycznie go przepisywać u notariusza.

Warto najpierw zastanowić się, czy:

dokument jest prawidłowo sporządzony,
jasno określa naszą wolę,
odpowiada obecnej sytuacji,
nie pojawiły się nowe składniki majątku,
nie zmieniły się relacje rodzinne.

Jeżeli wszystko jest proste i aktualne, testament własnoręczny może pozostać rozwiązaniem wystarczającym.

Jeżeli natomiast sytuacja się skomplikowała, można skonsultować dokument z notariuszem.

Czy można mieć testament własnoręczny i notarialny?

Można mieć więcej niż jeden testament, ale trzeba bardzo uważać na ich wzajemną relację.

Późniejszy testament może odwołać wcześniejszy w całości albo w części, zależnie od jego treści i okoliczności.

Dlatego po sporządzeniu nowego testamentu warto zadbać o jasność sytuacji.

Nie chcemy przecież, aby po naszej śmierci rodzina zastanawiała się:

„Który testament był tym właściwym?”

Co wybrać – własnoręczny czy notarialny?

Można zastosować bardzo prostą zasadę.

Wybierz testament własnoręczny, jeśli:

Twoja sytuacja jest prosta, dokładnie wiesz, komu chcesz pozostawić majątek i potrafisz prawidłowo sporządzić testament.

Rozważ testament notarialny, jeśli:

masz nieruchomości, skomplikowaną sytuację rodzinną, znaczny majątek, firmę, chcesz ustanowić zapis windykacyjny albo rozważasz wydziedziczenie.

A jeśli nie masz pewności?

Wtedy rozmowa z notariuszem jest rozsądnym rozwiązaniem.

Nie oznacza to, że musisz od razu sporządzać testament notarialny.

Możesz najpierw przedstawić swoją sytuację i dowiedzieć się, jakie rozwiązanie będzie właściwe.

Nie chodzi o to, który testament jest „lepszy”

Testament własnoręczny i testament notarialny nie są konkurencyjnymi produktami.

Oba mogą służyć temu samemu celowi – wyrażeniu naszej ostatniej woli.

Różnica polega przede wszystkim na formie, sposobie przygotowania dokumentu i możliwościach, jakie daje dana forma testamentu.

Jeżeli chcemy w prosty sposób wskazać spadkobierców, testament własnoręczny może być wystarczający.

Jeżeli natomiast mamy bardziej skomplikowaną sytuację albo chcemy mieć większą pewność co do prawidłowego przygotowania dokumentu, warto rozważyć wizytę u notariusza.

Najważniejsze nie jest więc pytanie: „Który testament jest lepszy?”, ale: „Który sposób najlepiej odpowiada mojej sytuacji?”.

Ważne: kwestie testamentu i dziedziczenia zależą od aktualnych przepisów prawa. Przy nieruchomościach, wydziedziczeniu, zapisie windykacyjnym, dużym majątku lub skomplikowanej sytuacji rodzinnej warto skonsultować planowany testament z notariuszem albo prawnikiem.