Czy testament można zmienić lub odwołać? Jak zrobić to skutecznie?

Sporządzenie testamentu nie oznacza, że jego treść pozostaje niezmienna do końca życia. Sytuacja rodzinna, majątkowa i osobista może się przecież zmienić. Może pojawić się nowy członek rodziny, może dojść do rozwodu, sprzedaży mieszkania albo zmiany relacji z osobą, którą wcześniej chcieliśmy uwzględnić w testamencie.

Dlatego wiele osób zadaje sobie pytanie: czy testament można zmienić lub całkowicie odwołać?

Odpowiedź brzmi: tak.

Polskie przepisy przewidują możliwość odwołania zarówno całego testamentu, jak i jego poszczególnych postanowień. Spadkodawca może to zrobić w każdej chwili, o ile ma pełną zdolność do czynności prawnych.

Czy można zmienić testament?

Tak. Testament można zmienić, jeżeli osoba, która go sporządziła, chce inaczej rozporządzić swoim majątkiem na wypadek śmierci.

Zmiana może dotyczyć na przykład:

wskazania innego spadkobiercy,
zmiany udziałów w spadku,
dodania kolejnej osoby,
usunięcia jednego z wcześniejszych postanowień,
zmiany sposobu przekazania określonego składnika majątku.

Nie zawsze trzeba przy tym rezygnować z całego testamentu.

Możliwe jest odwołanie tylko części jego postanowień.

Jak można odwołać testament?

Kodeks cywilny przewiduje kilka sposobów.

Testament może zostać odwołany przez:

1. Sporządzenie nowego testamentu

To najczęściej stosowane rozwiązanie.

Można sporządzić nowy testament, w którym jasno wskazuje się, że wcześniejsze rozrządzenia zostają odwołane.

Warto zrobić to w sposób jednoznaczny, aby po śmierci nie powstały wątpliwości dotyczące tego, która wersja testamentu wyrażała ostateczną wolę spadkodawcy.

2. Zniszczenie testamentu z zamiarem jego odwołania

Przepisy przewidują możliwość zniszczenia testamentu, jeżeli następuje to z zamiarem jego odwołania.

Samo przypadkowe zagubienie dokumentu nie jest jednak tym samym co świadome odwołanie testamentu.

3. Pozbawienie testamentu cech, od których zależy jego ważność

Przepisy dopuszczają również takie działanie wobec dokumentu, które w sposób świadomy ma prowadzić do odwołania testamentu.

4. Dokonanie zmian wskazujących na wolę odwołania postanowień

Spadkodawca może również dokonać zmian, z których jednoznacznie wynika zamiar odwołania określonych postanowień.

Czy nowy testament zawsze unieważnia poprzedni?

Nie zawsze.

To bardzo ważna kwestia.

Jeżeli nowy testament nie zawiera wyraźnego stwierdzenia, że wcześniejszy testament zostaje odwołany, odwołaniu podlegają przede wszystkim te wcześniejsze postanowienia, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu.

Dlatego pozostawienie kilku dokumentów o różnej treści może w przyszłości prowadzić do sporów i trudności interpretacyjnych.

Przykład

Pan Jan sporządził testament w 2020 roku.

Napisał w nim, że cały majątek przekazuje córce.

Kilka lat później sporządził kolejny testament, w którym wskazał, że samochód ma otrzymać syn.

Jeżeli drugi dokument nie zawiera wyraźnego odwołania całego pierwszego testamentu, konieczne może być ustalenie, czy oba postanowienia można ze sobą pogodzić.

Właśnie dlatego przy większych zmianach warto jasno określić swoją wolę.

Czy można zmienić testament własnoręczny?

Tak.

Testament własnoręczny również może zostać odwołany albo zastąpiony nowym testamentem.

Przy sporządzaniu nowej wersji należy jednak pamiętać o wymaganiach dotyczących formy testamentu.

Testament własnoręczny powinien być napisany w całości pismem ręcznym, podpisany i – co do zasady – opatrzony datą. Przepisy przewidują jednak sytuacje, w których brak daty nie powoduje nieważności, jeśli nie rodzi to określonych wątpliwości.

Czy testament notarialny można zmienić?

Tak.

Również testament sporządzony u notariusza nie jest dokumentem, którego nie można później zmienić.

Spadkodawca może zmienić swoją ostatnią wolę.

W praktyce, zwłaszcza przy bardziej skomplikowanym majątku, warto skorzystać z pomocy notariusza, aby uniknąć niejasności.

Czy można odwołać tylko jeden zapis?

Tak.

Nie zawsze konieczne jest odwołanie całego testamentu.

Jeżeli sytuacja zmieniła się tylko w odniesieniu do jednego składnika majątku lub jednej osoby, można rozważyć zmianę wyłącznie odpowiednich postanowień.

Kluczowe znaczenie ma jednak to, aby późniejsza treść testamentu była jasna i nie powodowała sprzeczności.

Na co uważać przy zmianie testamentu?

Największym problemem może być pozostawienie kilku dokumentów, które wzajemnie się wykluczają.

Dlatego warto:

jasno oznaczyć datę sporządzenia testamentu,
jednoznacznie wskazać swoją wolę,
przy większych zmianach wyraźnie określić, czy wcześniejszy testament zostaje odwołany,
zadbać o bezpieczne przechowywanie dokumentu.

Czy można odwołać testament w każdej chwili?

Co do zasady tak.

Przepisy stanowią, że spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia.

Najczęściej zadawane pytania

Czy nowy testament jest ważniejszy od starego?

Nowszy testament może odwoływać wcześniejsze postanowienia, ale zakres tego odwołania zależy od jego treści. Jeżeli nie wskazano wyraźnie odwołania całego poprzedniego testamentu, odwołaniu ulegają postanowienia, których nie da się pogodzić z nowym testamentem.

Czy można zmienić tylko jedną część testamentu?

Tak, przepisy pozwalają odwołać również poszczególne postanowienia testamentu.

Czy testament można odwołać bez notariusza?

Sposób odwołania zależy od formy i okoliczności. Przepisy przewidują między innymi sporządzenie nowego testamentu lub zniszczenie poprzedniego dokumentu z zamiarem jego odwołania.

Czy przypadkowe zniszczenie testamentu oznacza jego odwołanie?

Nie należy automatycznie zakładać, że tak. Przepisy mówią o zniszczeniu testamentu w zamiarze jego odwołania.

Podsumowanie

Testament można zmienić i można go odwołać.

Najważniejsze jest, aby nowa decyzja została wyrażona w sposób jasny i zgodny z wymaganiami prawa.

Jeżeli majątek jest rozbudowany, istnieje kilka testamentów albo w grę wchodzą nieruchomości i większe składniki majątku, warto zadbać o profesjonalne przygotowanie dokumentów.

Uwaga: przepisy dotyczące testamentów i dziedziczenia mają charakter prawny i mogą się zmieniać. Przy testamencie dotyczącym znacznego majątku, nieruchomości, wydziedziczenia lub bardziej skomplikowanej sytuacji rodzinnej warto zweryfikować aktualne przepisy i skonsultować dokument z notariuszem albo prawnikiem.