Jak rozpocząć rozmowę z osobą, która właśnie kogoś straciła?
Rozmowa z osobą, która właśnie straciła kogoś bliskiego, może być trudna. Często boimy się, że powiemy coś nieodpowiedniego, przypomnimy o bólu albo nie znajdziemy właściwych słów. W efekcie odkładamy telefon, unikamy spotkania albo wysyłamy krótką wiadomość.
Tymczasem nie trzeba mieć idealnego zdania, żeby okazać komuś wsparcie. W pierwszej rozmowie najważniejsze są szczerość, delikatność i gotowość do wysłuchania.
Od czego zacząć rozmowę po śmierci bliskiej osoby?
Najlepiej od prostych słów.
Nie trzeba przygotowywać długiej przemowy. Można powiedzieć:
„Bardzo mi przykro z powodu Twojej straty.”
„Chciałem do Ciebie zadzwonić, bo myślę o Tobie.”
„Nie wiem, co powiedzieć, ale chciałem być przy Tobie.”
„Bardzo mi przykro. Jestem tutaj, jeśli będziesz chciał porozmawiać.”
Takie rozpoczęcie nie narzuca drugiej osobie sposobu przeżywania żałoby. Daje jej natomiast możliwość zdecydowania, czy chce rozmawiać.
Nie zaczynaj od pytania: „Jak się trzymasz?”
To pytanie jest bardzo często używane, ale w pierwszych godzinach czy dniach po śmierci może być trudne.
Osoba pogrążona w żałobie może nie wiedzieć, co odpowiedzieć.
Zamiast:
„Jak się trzymasz?”
można powiedzieć:
„Jak się dzisiaj czujesz?”
albo jeszcze prościej:
„Jak mogę Ci dzisiaj pomóc?”
Daje to możliwość odpowiedzi zarówno emocjonalnej, jak i praktycznej.
Możesz przyznać, że nie wiesz, co powiedzieć
To jedno z najbardziej naturalnych rozpoczęć rozmowy.
„Naprawdę nie wiem, co powiedzieć.”
Nie jest to oznaka bezradności, której trzeba się wstydzić. Przeciwnie – pokazuje szczerość.
Można dodać:
„Nie chcę mówić Ci żadnych banałów. Chcę po prostu, żebyś wiedział, że jestem obok.”
Takie słowa często brzmią bardziej naturalnie niż gotowe formułki.
Jeśli znałeś osobę zmarłą, wspomnij o niej
Niektórzy boją się wypowiadać imię zmarłego, sądząc, że sprawią rodzinie dodatkowy ból.
Nie zawsze tak jest.
Dla wielu osób możliwość rozmowy o zmarłym jest ważna.
Możesz powiedzieć:
„Bardzo dobrze wspominam Marka. Zawsze miał świetne poczucie humoru.”
albo:
„Pamiętam, jak Anna opowiadała o Waszym wyjeździe nad morze.”
Takie wspomnienie pokazuje, że osoba, która odeszła, nie była dla Ciebie anonimowa.
Co powiedzieć, jeśli zmarł rodzic?
Możesz powiedzieć:
„Bardzo mi przykro z powodu śmierci Twojej mamy. Wiem, jak ważną była dla Ciebie osobą.”
albo:
„Nie wiem, jak Ci teraz pomóc, ale jestem przy Tobie.”
Jeżeli znałeś zmarłego rodzica, możesz wspomnieć jedną konkretną rzecz, którą zapamiętałeś.
Co powiedzieć po śmierci partnera lub partnerki?
W przypadku śmierci męża, żony czy partnera szczególnie ważna jest delikatność.
Nie trzeba próbować pocieszać za pomocą słów:
„Musisz teraz żyć dalej.”
„Będzie jeszcze dobrze.”
Lepiej powiedzieć:
„Bardzo mi przykro. Wiem, jak wiele dla Ciebie znaczył.”
„Jestem przy Tobie. Nie musisz teraz niczego przede mną udawać.”
Co powiedzieć rodzicowi, który stracił dziecko?
To jedna z sytuacji, w których szczególnie trudno znaleźć odpowiednie słowa.
Nie próbuj tłumaczyć śmierci ani szukać jej sensu.
Nie mów:
„Czas leczy rany.”
„Musisz być silny dla rodziny.”
„Wszystko dzieje się po coś.”
Możesz natomiast powiedzieć:
„Nie potrafię sobie wyobrazić, przez co teraz przechodzisz. Bardzo mi przykro.”
„Nie wiem, co powiedzieć, ale chcę być przy Tobie.”
Jeżeli znałeś dziecko, możesz również wypowiedzieć jego imię i powiedzieć coś dobrego, co o nim pamiętasz.
Czy można zapytać o zmarłego?
Tak – ale najlepiej pozostawić drugiej osobie możliwość wyboru.
Zamiast:
„Opowiedz mi, co dokładnie się stało.”
lepiej:
„Jeśli chcesz o nim porozmawiać, chętnie Cię wysłucham.”
Możesz też zapytać:
„Chcesz mi o niej trochę opowiedzieć?”
Jeżeli rozmówca nie chce odpowiadać, nie naciskaj.
Jeśli osoba zaczyna płakać
Nie próbuj natychmiast zatrzymywać łez.
Nie mów:
„Nie płacz.”
„Musisz się uspokoić.”
„Bądź silna.”
Możesz po prostu powiedzieć:
„Spokojnie. Jestem tutaj.”
Albo nic nie mówić.
Jeżeli jesteście blisko, możesz zapytać:
„Mogę Cię przytulić?”
Czasami właśnie taka chwila ciszy jest najbardziej potrzebną częścią rozmowy.
A jeśli osoba mówi: „Nie wiem, co ze sobą zrobić”?
Nie odpowiadaj:
„Musisz się czymś zająć.”
„Wyjdź do ludzi.”
„Nie możesz cały czas siedzieć w domu.”
Lepiej zapytać:
„Co byłoby Ci teraz najłatwiejsze?”
Możesz również zaproponować konkretną pomoc:
„Mogę zostać z Tobą.”
„Zrobię Ci coś do jedzenia.”
„Mogę jutro przyjechać.”
„Jeśli masz jakieś sprawy do załatwienia, mogę Ci w czymś pomóc.”
Rozmowa nie musi być długa
Niektórzy sądzą, że skoro już zadzwonili, muszą prowadzić długą rozmowę.
Nie ma takiej potrzeby.
Możesz powiedzieć:
„Nie będę Cię długo zatrzymywać. Chciałem tylko powiedzieć, że o Tobie myślę i jestem, jeśli będziesz mnie potrzebować.”
To może być szczególnie dobre rozwiązanie, gdy osoba jest zmęczona, ma wielu gości albo właśnie zajmuje się formalnościami związanymi z pogrzebem.
Co zrobić, jeśli osoba milczy?
Nie wypełniaj każdej sekundy rozmowy.
Możesz powiedzieć:
„Nie musimy rozmawiać. Mogę po prostu z Tobą pobyć.”
Cisza nie oznacza, że rozmowa się nie udała.
Czasami człowiek w żałobie nie ma siły mówić, ale potrzebuje świadomości, że ktoś jest obok.
Jak rozpocząć rozmowę przez telefon?
Telefon może być trudniejszy niż spotkanie twarzą w twarz.
Możesz zacząć:
„Cześć. Chciałem do Ciebie zadzwonić, bo dowiedziałem się o śmierci Twojego taty. Bardzo mi przykro.”
Następnie nie musisz od razu zadawać kolejnych pytań.
Zostaw przestrzeń na odpowiedź.
Jeżeli rozmówca zacznie mówić – słuchaj.
Jeżeli odpowie krótko – możesz powiedzieć:
„Rozumiem. Nie będę Cię męczyć. Pamiętaj tylko, że możesz do mnie zadzwonić.”
Jak napisać pierwszą wiadomość?
Jeżeli telefon wydaje Ci się zbyt trudny, wiadomość również może być dobrym sposobem rozpoczęcia kontaktu.
Krótka wiadomość
„Bardzo mi przykro z powodu Twojej straty. Myślę o Tobie i Twojej rodzinie. Jeśli będziesz czegoś potrzebować, jestem.”
Bardziej osobista
„Dowiedziałem się o śmierci Twojego taty. Bardzo mi przykro. Pamiętam go jako niezwykle serdecznego człowieka. Jeśli będziesz chciał porozmawiać albo po prostu potrzebował czyjejś obecności, jestem.”
Do bliskiego przyjaciela
„Nie wiem, co powiedzieć, żeby choć trochę Ci pomóc. Chcę tylko, żebyś wiedział, że jestem przy Tobie. Możesz do mnie zadzwonić o każdej porze.”
Czego nie mówić na początku rozmowy?
Pierwsza rozmowa nie jest dobrym momentem na:
- wypytywanie o szczegóły śmierci,
- ocenianie decyzji rodziny,
- pytanie o majątek,
- pytanie o testament,
- porównywanie tej straty z własnymi doświadczeniami,
- udzielanie nieproszonych rad,
- przekonywanie, że „będzie dobrze”,
- namawianie do szybkiego powrotu do normalnego życia.
Jeżeli rozmowa dotyczy organizacji pogrzebu lub formalności, poczekaj, aż druga osoba będzie gotowa na takie tematy.
Najlepsze pytania, które możesz zadać
Zamiast wielu pytań dotyczących śmierci, wybierz jedno proste:
„Czego teraz najbardziej potrzebujesz?”
„Chcesz porozmawiać?”
„Mam przyjechać?”
„Mogę Ci w czymś konkretnym pomóc?”
„Chcesz, żebym po prostu z Tobą pobył?”
To pytania, które nie wymagają od osoby w żałobie udawania, że wszystko jest w porządku.
Najważniejsze: nie bój się kontaktu
Czasami ludzie nie dzwonią do osoby w żałobie, ponieważ boją się, że przypomną jej o śmierci.
Ale ona już wie, że ktoś umarł.
Nie musisz unikać tematu.
Nie musisz udawać, że nic się nie wydarzyło.
Możesz po prostu powiedzieć:
„Wiem, że przeżywasz teraz bardzo trudny czas. Chciałem, żebyś wiedział, że nie jesteś sam.”
To wystarczy.
Nie szukaj idealnych słów
W rozmowie z osobą, która właśnie straciła bliskiego, szczerość jest ważniejsza od perfekcyjnego sformułowania.
Nie musisz znaleźć zdania, które zabierze jej ból. Nie istnieje takie zdanie.
Możesz natomiast zrobić coś znacznie ważniejszego – wysłuchać, być obecnym i nie uciekać od czyjegoś cierpienia.
Czasami najlepszy początek rozmowy to zaledwie kilka słów:
„Bardzo mi przykro. Jestem tutaj. Nie musisz teraz nic mówić.”
I właśnie od tego można zacząć.
Przeczytaj cały cykl poradników
Jeśli chcesz lepiej przygotować się do rozmowy z osobą, która straciła kogoś bliskiego, przeczytaj również wszystkie szczegółowe poradniki:
- Czego nie mówić osobie w żałobie
- Jak pocieszyć osobę po stracie bliskiego
- Co powiedzieć osobie w żałobie
- Czy można powiedzieć „wiem, co czujesz” osobie w żałobie
- Co powiedzieć komuś, że jesteśmy obok
- Jak rozmawiać z osobą pogrążoną w żałobie przez telefon
- Co powiedzieć przy pierwszym spotkaniu osobie w żałobie
- Jak reagować, gdy osoba w żałobie zaczyna płakać
- Czy lepiej mówić o zmarłym, czy unikać tematu