Jak pocieszyć osobę po stracie bliskiego? Co naprawdę może pomóc
Kiedy umiera ktoś bliski, często chcemy zrobić wszystko, aby choć trochę zmniejszyć cierpienie osoby pogrążonej w żałobie. Szukamy odpowiednich słów, proponujemy pomoc, próbujemy pocieszać. Problem w tym, że żałoby nie da się po prostu „naprawić” ani sprawić, żeby szybko minęła.
Można jednak zrobić coś bardzo ważnego – pomóc drugiej osobie przejść przez najtrudniejszy czas z poczuciem, że nie jest sama.
Nie próbuj od razu pocieszać za wszelką cenę
Pierwszym odruchem może być powiedzenie:
„Nie martw się, będzie dobrze”.
„Musisz być silny”.
„Czas leczy rany”.
Takie słowa zwykle mają dobre intencje, ale niekoniecznie przynoszą ulgę. Osoba po stracie może potrzebować przede wszystkim tego, żeby ktoś uznał jej ból, zamiast próbować go natychmiast zmniejszyć.
Czasami wystarczy powiedzieć:
„Bardzo mi przykro. Wiem, że bardzo cierpisz. Jestem przy Tobie.”
To proste zdanie może znaczyć więcej niż długa rozmowa.
Pozwól osobie w żałobie płakać
Płacz nie jest oznaką słabości.
Jeżeli osoba po stracie płacze, nie trzeba jej natychmiast uspokajać. Nie mów:
„Nie płacz”.
„Spróbuj się opanować”.
„Musisz być silna”.
Można natomiast usiąść obok, podać chusteczkę, przytulić ją, jeśli tego chce, albo po prostu pozwolić jej płakać.
Nie zawsze trzeba coś mówić.
Zapytaj: „Czego teraz potrzebujesz?”
To jedno z najbardziej pomocnych pytań.
Nie zakładaj, że wiesz, czego potrzebuje druga osoba.
Może chce porozmawiać.
Może chce pobyć sama.
Może potrzebuje, żeby ktoś zrobił zakupy.
Może nie ma siły przygotować obiadu.
Może potrzebuje pomocy przy dzieciach.
Może chce po prostu siedzieć obok kogoś w ciszy.
Zapytanie o potrzeby daje jej możliwość zdecydowania, czego w danym momencie naprawdę potrzebuje.
Zaproponuj konkretną pomoc
W pierwszych dniach po śmierci bliskiego osoba pogrążona w żałobie może mieć problem nawet z najprostszymi obowiązkami.
Dlatego zamiast mówić:
„Jak będziesz czegoś potrzebować, to zadzwoń.”
czasami lepiej powiedzieć:
„Jutro jadę do sklepu. Co Ci kupić?”
albo:
„Mogę dzisiaj zrobić Ci obiad.”
albo:
„Jeśli chcesz, zajmę się telefonami do kilku osób.”
albo:
„Mogę pojechać z Tobą załatwić tę sprawę.”
Konkretna pomoc jest często znacznie bardziej wartościowa niż ogólna deklaracja.
Bądź obok także wtedy, gdy nie masz nic do powiedzenia
Jednym z największych problemów jest przekonanie, że trzeba znaleźć właściwe słowa.
Nie trzeba.
Możesz powiedzieć:
„Nie wiem, co powiedzieć.”
To może być bardziej szczere niż wymyślanie pocieszających frazesów.
Możesz również powiedzieć:
„Nie potrafię sobie wyobrazić, jak bardzo teraz cierpisz, ale chcę być przy Tobie.”
A później po prostu zostać.
Czasami obecność jest najlepszym pocieszeniem.
Nie unikaj imienia zmarłego
Niektórzy obawiają się, że wspominanie zmarłego będzie dla rodziny dodatkowo bolesne.
Tymczasem wiele osób w żałobie chce nadal mówić o osobie, która odeszła.
Możesz powiedzieć:
„Pamiętam, jak Jan zawsze żartował przy takich okazjach.”
albo:
„Wiesz, ostatnio przypomniała mi się historia z Marią…”
Wspomnienie zmarłego może przynieść łzy, ale może też przynieść uśmiech.
Nie oznacza to, że osoba przestała cierpieć.
Słuchaj, zamiast udzielać rad
Jeżeli osoba po stracie chce opowiadać, pozwól jej mówić.
Może wielokrotnie wracać do tego samego wydarzenia.
Może opowiadać o chorobie.
Może wspominać ostatnie dni.
Może mówić o tym, czego żałuje.
Może być zła.
Może zadawać pytania, na które nie ma odpowiedzi.
Nie musisz wszystkiego komentować.
Czasami najlepszą reakcją jest:
„Rozumiem.”
„Słucham Cię.”
„Opowiedz mi więcej, jeśli chcesz.”
Nie porównuj jej straty do własnej
Jeżeli sam przeżyłeś śmierć bliskiej osoby, możesz mieć poczucie, że doskonale rozumiesz sytuację.
Lepiej jednak unikać:
„Wiem dokładnie, co czujesz, bo ja też straciłem mamę.”
Każda relacja jest inna.
Możesz natomiast powiedzieć:
„Też przeżyłem stratę i wiem, że to bardzo trudny czas. Jeśli chcesz, mogę Cię wysłuchać.”
To pozostawia przestrzeń na jej własne doświadczenie.
Pomóż w codziennych obowiązkach
Żałoba może sprawić, że zwykłe czynności stają się ogromnym wysiłkiem.
Dlatego pomoc może oznaczać rzeczy zupełnie przyziemne:
- przygotowanie posiłku,
- zrobienie zakupów,
- odebranie dzieci,
- wyprowadzenie psa,
- posprzątanie mieszkania,
- podwiezienie na cmentarz,
- pomoc w organizacji pogrzebu,
- odebranie telefonu,
- załatwienie konkretnej sprawy.
Nie zawsze potrzebna jest wielka rozmowa.
Czasami najlepszym pocieszeniem jest zdjęcie z czyichś barków jednego obowiązku.
Nie oczekuj, że żałoba szybko minie
Jednym z najtrudniejszych momentów może być czas, kiedy otoczenie wraca już do normalnego życia, a osoba po stracie nadal cierpi.
Po kilku tygodniach czy miesiącach inni mogą przestać pytać:
„Jak się czujesz?”
Tymczasem żałoba może nadal trwać.
Dlatego warto odezwać się również później.
Nie tylko dzień po pogrzebie.
Nie tylko w pierwszym tygodniu.
Ale także po miesiącu, kilku miesiącach, a nawet w rocznicę śmierci.
Prosta wiadomość:
„Pomyślałem dziś o Tobie. Jak się czujesz?”
może mieć ogromne znaczenie.
Pamiętaj o trudnych datach
Po śmierci bliskiej osoby szczególnie trudne mogą być:
- rocznica śmierci,
- urodziny zmarłego,
- imieniny,
- święta,
- Dzień Matki,
- Dzień Ojca,
- rocznice rodzinne,
- pierwsze święta bez bliskiej osoby.
W takich dniach warto się odezwać.
Nie trzeba pisać długiej wiadomości.
„Wiem, że dzisiaj może być Ci szczególnie trudno. Myślę o Tobie.”
To wystarczy.
Przytul, ale zapytaj o zgodę
Kontakt fizyczny może być bardzo wspierający, ale nie każdy chce być przytulany w chwili silnych emocji.
Zamiast od razu obejmować osobę, można zapytać:
„Mogę Cię przytulić?”
To drobny gest, który pokazuje szacunek dla jej granic.
Nie mów, że „zmarły chciałby, żebyś był szczęśliwy”
Takie zdanie może wydawać się pocieszające, ale często jest zbyt dużym uproszczeniem.
Osoba w żałobie nie musi natychmiast być szczęśliwa.
Nie musi też udowadniać swojej miłości do zmarłego poprzez szybki powrót do normalnego życia.
Może po prostu cierpieć i potrzebować czasu.
Nie zmuszaj do rozmowy
Wsparcie nie oznacza ciągłego pytania:
„Jak się czujesz?”
„Chcesz porozmawiać?”
„Powiedz mi, co się stało.”
Jeżeli ktoś nie chce mówić, uszanuj to.
Możesz powiedzieć:
„Nie musisz teraz rozmawiać. Jeśli kiedyś będziesz chciał, jestem.”
To daje poczucie bezpieczeństwa bez wywierania presji.
Pozwól na wspomnienia
Możesz zaproponować wspólne oglądanie zdjęć.
Możesz zapytać:
„Jakie jest Twoje ulubione wspomnienie związane z nim?”
albo:
„Pamiętasz, jak razem pojechaliśmy nad morze?”
Wspomnienia mogą być bolesne, ale mogą również pomóc zachować więź z osobą, która odeszła.
Co napisać osobie po stracie?
Jeżeli nie możesz spotkać się osobiście, możesz wysłać krótką wiadomość.
Prosta wiadomość
„Bardzo mi przykro z powodu Twojej straty. Myślę o Tobie i jestem obok, jeśli będziesz mnie potrzebować.”
Do bliskiego przyjaciela
„Nie wiem, co mogę powiedzieć, żeby choć trochę zmniejszyć Twój ból. Chcę tylko, żebyś wiedział, że jestem z Tobą. Możesz do mnie zadzwonić o każdej porze.”
Do osoby, z którą nie jesteśmy bardzo blisko
„Proszę przyjąć moje szczere wyrazy współczucia. Życzę Państwu dużo siły w tym trudnym czasie.”
Po pogrzebie
„Mam nadzieję, że w tych trudnych dniach masz obok siebie ludzi, na których możesz liczyć. Pamiętam o Tobie.”
Co naprawdę pomaga osobie w żałobie?
Nie istnieje jeden sposób, który działa na każdego. Najczęściej jednak pomocne są:
Obecność – żeby człowiek nie czuł się całkowicie sam.
Słuchanie – bez oceniania i dawania nieproszonych rad.
Akceptacja emocji – pozwolenie na płacz, smutek, złość czy milczenie.
Konkretna pomoc – zakupy, posiłek, transport czy pomoc w codziennych obowiązkach.
Pamięć o zmarłym – możliwość rozmowy o osobie, która odeszła.
Kontakt również po pogrzebie – kiedy zainteresowanie otoczenia często zaczyna słabnąć.
Czego nie robić, chcąc pocieszyć?
Warto unikać przede wszystkim:
- nakazywania „wzięcia się w garść”,
- mówienia, że „czas leczy rany”,
- porównywania różnych strat,
- oceniania sposobu przeżywania żałoby,
- zmuszania do rozmowy,
- przekonywania, że „trzeba żyć dalej”,
- unikania tematu zmarłego,
- oczekiwania szybkiego powrotu do normalności.
Nie próbuj też na siłę zmieniać tematu, kiedy osoba zaczyna mówić o zmarłym.
A jeśli nie wiesz, co zrobić?
Powiedz prawdę:
„Nie wiem, jak Ci pomóc, ale chcę być obok. Powiedz mi, czego teraz potrzebujesz.”
To bardzo dobre rozpoczęcie rozmowy.
Nie musisz być psychologiem.
Nie musisz znać wszystkich odpowiedzi.
Nie musisz mieć gotowego rozwiązania.
Twoim zadaniem nie jest usunięcie czyjegoś bólu. Twoim zadaniem może być sprawienie, żeby osoba nie musiała przeżywać go całkowicie sama.
Kiedy warto zachęcić do profesjonalnej pomocy?
Żałoba jest naturalną reakcją na śmierć bliskiej osoby. Jeśli jednak cierpienie staje się przytłaczające, utrzymują się poważne problemy z codziennym funkcjonowaniem albo pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, nie należy pozostawiać takiej osoby samej.
W takiej sytuacji warto zachęcić ją do kontaktu z lekarzem, psychologiem, psychiatrą lub innym specjalistą.
Nie oznacza to, że ktoś „źle przeżywa żałobę”. Czasami człowiek potrzebuje po prostu dodatkowego wsparcia, którego rodzina i przyjaciele nie są w stanie zapewnić.
Najlepsze pocieszenie nie zawsze wymaga słów
Kiedy próbujemy pocieszyć osobę po stracie bliskiego, łatwo wpaść w pułapkę szukania idealnego zdania.
Tymczasem nie istnieją słowa, które sprawią, że człowiek przestanie tęsknić za osobą, którą kochał.
Możemy jednak być obok.
Możemy słuchać.
Możemy pomóc w codziennych sprawach.
Możemy pamiętać.
Możemy odezwać się również wtedy, kiedy minie pierwszy szok i wszyscy inni wrócą już do swoich obowiązków.
Czasami najlepszym pocieszeniem jest nie to, co powiemy, ale to, że nie odejdziemy, kiedy druga osoba najbardziej potrzebuje czyjejś obecności.
Przeczytaj cały cykl poradników
Jeśli chcesz lepiej przygotować się do rozmowy z osobą, która straciła kogoś bliskiego, przeczytaj również wszystkie szczegółowe poradniki:
- Czego nie mówić osobie w żałobie
- Jak rozpocząć rozmowę z osobą, która właśnie kogoś straciła
- Co powiedzieć osobie w żałobie
- Czy można powiedzieć „wiem, co czujesz” osobie w żałobie
- Co powiedzieć komuś, że jesteśmy obok
- Jak rozmawiać z osobą pogrążoną w żałobie przez telefon
- Co powiedzieć przy pierwszym spotkaniu osobie w żałobie
- Jak reagować, gdy osoba w żałobie zaczyna płakać
- Czy lepiej mówić o zmarłym, czy unikać tematu