Odprawa pośmiertna – komu przysługuje, ile wynosi i kiedy należy się rodzinie?
Śmierć pracownika oznacza nie tylko konieczność rozliczenia wynagrodzenia i dokumentacji pracowniczej. W określonych sytuacjach rodzinie zmarłego przysługuje również odprawa pośmiertna wypłacana przez pracodawcę.
Komu należy się odprawa pośmiertna? Ile wynosi? Czy dostaje ją małżonek, dzieci czy wszyscy uprawnieni członkowie rodziny? I co się dzieje, jeżeli pracodawca wykupił dla pracownika ubezpieczenie na życie?
Czym jest odprawa pośmiertna?
Odprawa pośmiertna to świadczenie wypłacane przez pracodawcę rodzinie zmarłego pracownika na zasadach określonych w art. 93 Kodeksu pracy.
Przysługuje w przypadku śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy albo w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby.
Jest to odrębne świadczenie od niewypłaconego wynagrodzenia.
Oznacza to, że jeżeli pracownik przed śmiercią miał jeszcze niewypłaconą pensję, premię czy ekwiwalent za urlop, te należności rozlicza się niezależnie od odprawy pośmiertnej.
Komu przysługuje odprawa pośmiertna?
Krąg osób uprawnionych został określony w Kodeksie pracy.
Odprawa pośmiertna przysługuje:
- małżonkowi zmarłego pracownika,
- innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej.
Nie oznacza to więc, że odprawa automatycznie należy się każdemu członkowi rodziny.
Przy ustalaniu prawa do świadczenia trzeba sprawdzić, czy dana osoba spełnia ustawowe warunki. PIP potwierdza, że katalog osób uprawnionych jest ściśle określony.
Czy małżonek musi spełniać dodatkowe warunki?
W przypadku małżonka przepisy traktują go odmiennie niż pozostałych członków rodziny.
PIP wskazuje, że odprawa pośmiertna przysługuje małżonkowi bez dodatkowych warunków, natomiast pozostali członkowie rodziny muszą spełniać warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej.
Ile wynosi odprawa pośmiertna?
Wysokość odprawy zależy od okresu zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy.
Obowiązują trzy poziomy:
| Staż u pracodawcy | Wysokość odprawy |
|---|---|
| mniej niż 10 lat | 1 miesięczne wynagrodzenie |
| co najmniej 10 lat | 3 miesięczne wynagrodzenia |
| co najmniej 15 lat | 6 miesięcznych wynagrodzeń |
Takie zasady wynikają z art. 93 Kodeksu pracy.
Przykład
Pracownik był zatrudniony u pracodawcy przez 12 lat.
W takim przypadku podstawowa wysokość odprawy pośmiertnej odpowiada trzem miesięcznym wynagrodzeniom.
Jeżeli pracownik był zatrudniony przez 17 lat, podstawowa wysokość odprawy odpowiada sześciu miesięcznym wynagrodzeniom.
Czy liczy się cały staż pracy?
Nie zawsze należy patrzeć wyłącznie na liczbę lat przepracowanych na podstawie aktualnej umowy.
Kodeks pracy przewiduje sytuacje, w których do okresu zatrudnienia uwzględnia się również wcześniejsze zatrudnienie u poprzedniego pracodawcy, m.in. w przypadku przejścia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę na zasadach określonych w art. 23¹ Kodeksu pracy.
Dlatego przy ustalaniu odprawy pracodawca powinien sprawdzić pełną historię zatrudnienia mającą znaczenie dla danego przypadku.
Jak dzieli się odprawę pośmiertną?
Jeżeli po zmarłym pracowniku pozostaje kilku uprawnionych członków rodziny, odprawa pośmiertna jest dzielona w równych częściach.
Przykładowo:
Jeżeli odprawa wynosi 30 000 zł, a uprawnione są trzy osoby, każda z nich otrzyma po 10 000 zł.
Nie można więc przyjąć zasady, że całą odprawę otrzymuje automatycznie małżonek, jeżeli do świadczenia uprawnieni są również inni członkowie rodziny.
Co jeśli jest tylko jedna osoba uprawniona?
To ważny wyjątek.
Jeżeli po zmarłym pracowniku pozostała tylko jedna osoba uprawniona do odprawy pośmiertnej, otrzymuje ona połowę kwoty, która wynikałaby z okresu zatrudnienia pracownika.
Przykładowo:
Pracownik był zatrudniony przez 12 lat, więc pełna odprawa wynosiłaby równowartość trzech miesięcznych wynagrodzeń.
Jeżeli jedyną osobą uprawnioną jest małżonek, otrzyma on połowę tej kwoty, czyli równowartość 1,5 miesięcznego wynagrodzenia.
Co jeśli nie ma żadnej osoby uprawnionej?
Jeżeli zmarły pracownik nie pozostawił małżonka ani innych członków rodziny spełniających warunki do otrzymania odprawy pośmiertnej, świadczenie nie przechodzi na spadkobierców.
PIP wskazuje wprost, że w razie braku osób uprawnionych odprawa pośmiertna przepada.
To ważna różnica w porównaniu z wynagrodzeniem i innymi prawami majątkowymi.
W przypadku niewypłaconego wynagrodzenia, jeżeli nie ma osób wskazanych w art. 63¹ Kodeksu pracy, prawa majątkowe mogą wejść do spadku.
W przypadku odprawy pośmiertnej takiego mechanizmu nie ma.
Odprawa pośmiertna a ubezpieczenie na życie pracownika
To jeden z najważniejszych wyjątków.
Pracodawca może ubezpieczyć pracownika na życie.
Jeżeli w związku ze śmiercią pracownika instytucja ubezpieczeniowa wypłaci odszkodowanie, którego wysokość jest co najmniej równa odprawie pośmiertnej, pracodawca nie musi wypłacać dodatkowej odprawy.
Jeżeli jednak odszkodowanie z ubezpieczenia jest niższe niż należna odprawa, pracodawca powinien wypłacić rodzinie różnicę.
Przykład
Odprawa pośmiertna wynosi 40 000 zł.
Ubezpieczyciel wypłacił rodzinie 30 000 zł.
W takim przypadku pracodawca powinien wypłacić 10 000 zł różnicy.
Jeżeli ubezpieczyciel wypłacił 40 000 zł albo więcej, pracodawca nie ma obowiązku wypłacania dodatkowej odprawy na podstawie art. 93 Kodeksu pracy.
A co z ubezpieczeniem grupowym opłacanym przez pracownika?
Samo umożliwienie pracownikowi przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na życie nie oznacza automatycznie, że pracodawca został zwolniony z obowiązku wypłaty odprawy.
PIP wyraźnie wskazuje, że jeżeli ubezpieczenie grupowe jest opłacane przez samego pracownika za pośrednictwem pracodawcy, nie zwalnia to pracodawcy z obowiązku wypłaty odprawy pośmiertnej.
Znaczenie ma więc to, kto ubezpieczył pracownika i na jakich zasadach, a przede wszystkim wysokość odszkodowania wypłaconego przez ubezpieczyciela.
Kiedy pracodawca powinien wypłacić odprawę?
Prawo do odprawy pośmiertnej powstaje w związku ze śmiercią pracownika.
PIP wskazuje, że roszczenie o wypłatę odprawy staje się wymagalne z datą śmierci pracownika, a pracodawca powinien wypłacić świadczenie niezwłocznie po ustaleniu kręgu osób uprawnionych.
W praktyce oznacza to, że pracodawca powinien najpierw ustalić:
- kto jest uprawniony,
- ilu jest uprawnionych,
- jaki okres zatrudnienia należy uwzględnić,
- jaka jest wysokość odprawy,
- czy działa ubezpieczenie na życie i jaka kwota została wypłacona.
Czy odprawa pośmiertna jest tym samym co pensja?
Nie.
To dwie różne należności.
Wynagrodzenie jest prawem majątkowym ze stosunku pracy, które po śmierci pracownika przechodzi na osoby wskazane w art. 63¹ Kodeksu pracy, a w określonych przypadkach może wejść do spadku.
Odprawa pośmiertna jest odrębnym świadczeniem przysługującym określonym członkom rodziny na zasadach art. 93 Kodeksu pracy.
Dlatego rodzina może mieć jednocześnie prawo do:
- niewypłaconego wynagrodzenia,
- ekwiwalentu za niewykorzystany urlop,
- innych należności pracowniczych,
- odprawy pośmiertnej.
Każde z tych świadczeń wymaga osobnego rozliczenia.
Odprawa pośmiertna a odprawa z ubezpieczenia
Warto również rozdzielić dwie kwestie.
Odprawa pośmiertna wynika z Kodeksu pracy i jest związana ze stosunkiem pracy.
Odszkodowanie z ubezpieczenia na życie wynika natomiast z umowy ubezpieczenia.
To właśnie wysokość świadczenia wypłaconego przez ubezpieczyciela może mieć wpływ na to, czy pracodawca będzie musiał wypłacić odprawę w pełnej wysokości, częściowo czy w ogóle.
Co pracodawca powinien sprawdzić?
Po śmierci pracownika pracodawca powinien przede wszystkim:
- ustalić datę śmierci,
- sprawdzić okres zatrudnienia,
- ustalić wysokość wynagrodzenia będącego podstawą odprawy,
- ustalić osoby uprawnione,
- ustalić liczbę osób uprawnionych,
- sprawdzić, czy pracownik był objęty ubezpieczeniem na życie,
- ustalić wysokość odszkodowania wypłacanego przez ubezpieczyciela,
- obliczyć należną odprawę,
- ustalić ewentualną różnicę pomiędzy odprawą a świadczeniem ubezpieczeniowym,
- wypłacić należne świadczenie uprawnionym osobom.
Przykład: odprawa pośmiertna krok po kroku
Załóżmy, że pracownik był zatrudniony u pracodawcy przez 16 lat.
Zgodnie z zasadami Kodeksu pracy podstawowa wysokość odprawy odpowiada sześciomiesięcznemu wynagrodzeniu.
Jeżeli wynagrodzenie przyjęte do obliczenia odprawy wynosi 8 000 zł, daje to:
8 000 zł × 6 = 48 000 zł
Jeżeli uprawnione są cztery osoby, odprawa jest dzielona po równo:
48 000 zł ÷ 4 = 12 000 zł dla każdej osoby.
Jeżeli natomiast jedyną osobą uprawnioną byłby małżonek, zastosowanie miałaby zasada połowy odprawy:
48 000 zł ÷ 2 = 24 000 zł.
To tylko przykład pokazujący mechanizm. W konkretnym przypadku sposób ustalenia podstawy wynagrodzenia oraz krąg osób uprawnionych należy ocenić zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Odprawa pośmiertna – najważniejsze informacje
Odprawa pośmiertna jest świadczeniem, które w określonych sytuacjach przysługuje rodzinie zmarłego pracownika.
Najważniejsze zasady:
- odprawa wynika z art. 93 Kodeksu pracy,
- przysługuje małżonkowi oraz określonym członkom rodziny,
- jej wysokość zależy od stażu u danego pracodawcy,
- przy stażu krótszym niż 10 lat wynosi równowartość miesięcznego wynagrodzenia,
- przy stażu co najmniej 10 lat – trzech miesięcznych wynagrodzeń,
- przy stażu co najmniej 15 lat – sześciu miesięcznych wynagrodzeń,
- przy kilku osobach uprawnionych odprawa jest dzielona po równo,
- jedna osoba uprawniona otrzymuje połowę odprawy,
- przy braku osób uprawnionych odprawa przepada,
- świadczenie z ubezpieczenia na życie może zwolnić pracodawcę z obowiązku wypłaty odprawy albo zmniejszyć jego obowiązek do wypłaty różnicy.
Przeczytaj także
Co po śmierci pracownika musi zrobić pracodawca?
Śmierć pracownika – jakie dokumenty musi przygotować pracodawca?
Śmierć pracownika a niewypłacone wynagrodzenie
Co po śmierci pracownika? Obowiązki pracodawcy, ZUS, wynagrodzenie, podatki i nekrolog
Następny temat: Śmierć pracownika a ZUS – jakie obowiązki ma pracodawca?