Jak wspierać przyjaciela po śmierci bliskiej osoby?
Śmierć bliskiej osoby może całkowicie zmienić codzienność człowieka. To, co wcześniej wydawało się oczywiste, nagle staje się trudne. Zwykłe obowiązki mogą przytłaczać, spotkania z innymi ludźmi mogą męczyć, a rzeczy, które wcześniej sprawiały przyjemność, przestają mieć znaczenie.
Dla przyjaciela również jest to trudny moment. Chce pomóc, ale często nie wie, co właściwie zrobić i co powiedzieć, żeby nie sprawić dodatkowego bólu.
Nie ma jednego sposobu wspierania osoby w żałobie. Najważniejsze jest jednak, aby nie próbować na siłę usuwać jej smutku. Przyjaciel nie musi znaleźć odpowiedzi na wszystko. Czasami jego najważniejszą rolą jest po prostu pozostać blisko.
Najważniejsze: nie znikaj
Po otrzymaniu informacji o śmierci bliskiej osoby pierwszym odruchem może być telefon lub wiadomość.
Warto jednak pamiętać, że wsparcie nie kończy się na pierwszych kondolencjach.
Możesz napisać:
„Bardzo mi przykro. Jestem przy Tobie i możesz na mnie liczyć.”
albo:
„Nie wiem, co powiedzieć, ale chciałem, żebyś wiedział, że jestem.”
Nie musisz prowadzić długiej rozmowy.
Czasami wystarczy, że przyjaciel wie, że ktoś o nim pamięta.
Nie próbuj naprawiać żałoby
Jako przyjaciel możesz mieć pokusę, aby powiedzieć coś, co natychmiast poprawi sytuację.
Problem polega na tym, że żałoby nie da się „naprawić” jednym zdaniem.
Dlatego zamiast:
„Będzie dobrze.”
„Musisz być silny.”
„Czas leczy rany.”
„Trzeba żyć dalej.”
lepiej powiedzieć:
„Nie wiem, co teraz czujesz, ale jestem przy Tobie.”
„Możesz przy mnie być sobą.”
„Nie musisz teraz udawać, że wszystko jest w porządku.”
To pozwala przyjacielowi przeżywać stratę bez poczucia, że powinien jak najszybciej wrócić do normalności.
Słuchaj, zamiast udzielać rad
Jeżeli przyjaciel chce rozmawiać, daj mu przestrzeń.
Może wielokrotnie opowiadać o tej samej sytuacji. Może wracać do ostatnich dni życia bliskiej osoby. Może mówić o tęsknocie, złości, żalu albo poczuciu winy.
Nie musisz wszystkiego komentować.
Czasami wystarczy:
„Słucham Cię.”
„Rozumiem, że jest Ci bardzo ciężko.”
„Jeśli chcesz mówić, możesz mi wszystko powiedzieć.”
Nie oceniaj jego emocji i nie próbuj natychmiast znaleźć rozwiązania.
Zapytaj, czego potrzebuje
Nie zakładaj, że wiesz, jakiego rodzaju wsparcia potrzebuje Twój przyjaciel.
Jedna osoba będzie chciała rozmawiać.
Inna będzie potrzebowała samotności.
Jeszcze inna będzie chciała, żeby ktoś pomógł jej w codziennych obowiązkach.
Możesz więc zapytać:
„Czego teraz najbardziej potrzebujesz?”
albo:
„Wolisz, żebym z Tobą pobył, czy potrzebujesz trochę czasu dla siebie?”
To proste pytania, ale pozwalają osobie w żałobie zachować poczucie wpływu na własną sytuację.
Nie naciskaj na spotkanie
Jeżeli proponujesz spotkanie i słyszysz:
„Nie mam teraz siły.”
nie obrażaj się.
Nie oznacza to, że przyjaciel Cię odrzuca.
Możesz odpowiedzieć:
„Rozumiem. Nie musimy się teraz spotykać. Odezwę się za kilka dni.”
I rzeczywiście się odezwać.
Nie warto czekać, aż osoba w żałobie sama poprosi o kontakt.
Zaproponuj konkretną pomoc
Zdanie:
„Jakbyś czegoś potrzebował, daj znać.”
jest życzliwe, ale często zbyt ogólne.
Osoba pogrążona w żałobie może nie mieć siły zastanawiać się, o co właściwie poprosić.
Lepsza będzie konkretna propozycja:
„Jadę jutro do sklepu. Co Ci kupić?”
„Mogę odebrać Cię po pracy.”
„Chcesz, żebym został dziś z Tobą?”
„Mogę Ci pomóc w załatwieniu tej sprawy.”
Nie chodzi o wielkie gesty.
Mała, praktyczna pomoc może w tym czasie znaczyć bardzo dużo.
Pozwól przyjacielowi przeżywać żałobę po swojemu
Nie istnieje jeden właściwy sposób przeżywania straty.
Twój przyjaciel może:
- płakać,
- milczeć,
- dużo mówić,
- chcieć być sam,
- potrzebować ludzi,
- wrócić do pracy,
- nie mieć ochoty na swoje dotychczasowe zainteresowania,
- czasami śmiać się ze wspomnień o zmarłym.
Nie oceniaj tych zachowań.
Nie mów:
„Za szybko wróciłeś do normalnego życia.”
ani:
„Powinnaś już trochę lepiej sobie radzić.”
Nie mierz żałoby kalendarzem.
Nie zmuszaj do rozmowy o śmierci
Ważne jest, aby być gotowym na rozmowę, ale nie trzeba ciągle pytać:
„Jak było?”
„Co dokładnie się stało?”
„Jak wyglądały ostatnie chwile?”
Jeżeli przyjaciel sam chce opowiadać – słuchaj.
Jeśli zmienia temat – pozwól mu na to.
Czasami potrzebuje rozmowy o zmarłym.
A czasami potrzebuje przez chwilę porozmawiać o czymś zupełnie zwyczajnym.
I jedno, i drugie jest w porządku.
Nie bój się normalnych rozmów
Żałoba nie oznacza, że każda rozmowa musi dotyczyć śmierci.
Możesz zapytać:
„Co dzisiaj robiłeś?”
„Masz ochotę na kawę?”
„Obejrzymy coś razem?”
„Chcesz wyjść na spacer?”
Nie oznacza to ignorowania straty.
Czasami możliwość porozmawiania o zwyczajnych sprawach daje człowiekowi chwilę odpoczynku od ciężaru żałoby.
Nie obrażaj się na zmianę zachowania
Twój przyjaciel może przez pewien czas zachowywać się inaczej niż wcześniej.
Może odwoływać spotkania.
Może nie odpowiadać na wiadomości.
Może być rozdrażniony.
Może mieć mniej energii.
Może nie mieć ochoty wychodzić z domu.
Nie zawsze oznacza to problem w Waszej przyjaźni.
Warto dać mu trochę przestrzeni, jednocześnie pozostając w kontakcie.
Zamiast:
„Skoro nie chcesz się ze mną spotykać, to już się nie odzywam.”
lepiej:
„Rozumiem, że możesz teraz potrzebować spokoju. Pamiętaj, że jestem.”
Nie porównuj jego straty ze swoją
Nawet jeśli sam przeżyłeś śmierć bliskiej osoby, ostrożnie opowiadaj o własnym doświadczeniu.
Zdanie:
„Wiem, co czujesz, bo ja też straciłem tatę”
może zabrzmieć jak porównywanie dwóch różnych historii.
Możesz powiedzieć:
„Też przeżyłem stratę i pamiętam, że był to dla mnie bardzo trudny czas. Nie wiem jednak, jak Ty teraz to przeżywasz.”
To pozostawia przestrzeń dla Twojego przyjaciela.
Nie unikaj imienia zmarłego
Jeżeli znałeś osobę, która odeszła, możesz czasami o niej wspomnieć.
Na przykład:
„Pamiętam, jak Twój tata zawsze żartował przy takich okazjach.”
„Twoja mama była naprawdę ciepłą osobą.”
„Pamiętam, jak bardzo lubiła wyjazdy nad morze.”
Dla osoby w żałobie ważne może być to, że jej przyjaciel również pamięta o człowieku, którego straciła.
Nie trzeba jednak robić tego na siłę. Jeśli rozmówca nie chce wracać do wspomnień, uszanuj to.
Bądź przyjacielem także po pogrzebie
To jedna z najważniejszych rzeczy.
Pierwsze dni po śmierci są zazwyczaj pełne telefonów, wizyt i kondolencji.
Potem wszystko cichnie.
Rodzina i znajomi wracają do pracy, swoich obowiązków i codziennego życia.
A osoba w żałobie nadal zostaje ze swoją stratą.
Dlatego nie znikaj po pogrzebie.
Napisz po kilku dniach:
„Pomyślałem dzisiaj o Tobie. Jak się czujesz?”
Zadzwoń po kilku tygodniach.
Zaproponuj wspólny spacer.
Pamiętaj o ważnych datach.
Nie potrzebujesz specjalnego powodu, żeby się odezwać.
Nie zmuszaj przyjaciela do „powrotu do normalności”
Po stracie może minąć dużo czasu, zanim codzienność zacznie wyglądać inaczej.
Nie mów:
„Musisz się czymś zająć.”
„Wyjdź do ludzi, będzie Ci lepiej.”
„Nie możesz cały czas siedzieć w domu.”
Zamiast tego zaproponuj, ale pozostaw wybór:
„Jeśli będziesz miał ochotę, możemy jutro przejść się na spacer.”
Jeżeli odmówi – spróbuj ponownie innym razem.
Co zrobić, jeśli przyjaciel płacze?
Nie zatrzymuj łez.
Nie mów:
„Nie płacz.”
„Musisz być silny.”
Możesz powiedzieć:
„Nie musisz się przede mną powstrzymywać.”
„Jestem tutaj.”
„Nie musisz nic mówić.”
Jeżeli jesteście blisko, możesz zapytać:
„Mogę Cię przytulić?”
Czasami najlepszym wsparciem będzie po prostu siedzenie obok.
A jeśli przyjaciel chce być sam?
Uszanuj to.
Ale nie znikaj całkowicie.
Możesz powiedzieć:
„Rozumiem. Dam Ci trochę przestrzeni. Odezwę się za kilka dni.”
I dotrzymaj słowa.
Nie oczekuj, że osoba w żałobie sama będzie zabiegała o kontakt.
Przyjaźń w żałobie nie musi wyglądać tak jak wcześniej
Warto zaakceptować, że przez pewien czas relacja może się zmienić.
Twój przyjaciel może potrzebować więcej ciszy, mniej spotkań albo większego wsparcia.
Nie oznacza to, że Wasza przyjaźń się kończy.
Być może po prostu na jakiś czas potrzebuje innego rodzaju obecności.
Najważniejsze, co możesz zrobić
Nie musisz znaleźć słów, które sprawią, że Twój przyjaciel przestanie cierpieć.
Nie możesz cofnąć śmierci bliskiej osoby.
Możesz jednak zrobić coś bardzo ważnego:
nie zostawić go samego z bólem.
Bądź dostępny.
Słuchaj.
Nie oceniaj.
Nie naciskaj.
Pomagaj konkretnie.
Szanuj jego sposób przeżywania żałoby.
I pamiętaj o nim również wtedy, gdy minie pierwszy szok.
Czasami wystarczy powiedzieć:
„Nie wiem, jak Ci pomóc, ale chcę być przy Tobie.”
To bardzo szczere zdanie.
A jeszcze ważniejsze jest to, co nastąpi później – żeby rzeczywiście być
Przeczytaj cały cykl: Żałoba i relacje międzyludzkie
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak wspierać bliskich, przyjaciół, sąsiadów i znajomych po śmierci ważnej osoby, przeczytaj wszystkie poradniki z tego cyklu:
- Jak zachować się wobec sąsiada, który stracił kogoś bliskiego?
- Jak pomóc osobie, która została sama po śmierci partnera?
- Co zrobić, gdy znajomy po śmierci bliskiej osoby odcina się od ludzi?
- Jak długo powinno się wspierać osobę po stracie?
- Czy wypada odwiedzić rodzinę zmarłego bez zapowiedzi?
- Jak zaproponować pomoc osobie w żałobie, żeby jej nie przytłoczyć?
- Co powiedzieć komuś, kto nie chce rozmawiać po śmierci bliskiej osoby?
- Jak zachować kontakt z osobą, która przeżywa żałobę?
- Dlaczego po pogrzebie warto nadal pamiętać o osobie w żałobie?