Jak pomóc osobie, która została sama po śmierci partnera?

Śmierć partnera to jedna z najbardziej dotkliwych strat, jakich może doświadczyć człowiek. W jednej chwili zmienia się nie tylko codzienność, ale także plany, przyzwyczajenia, poczucie bezpieczeństwa i sposób patrzenia na przyszłość. Osoba, która przez lata dzieliła z kimś życie, nagle może zostać sama z pustym mieszkaniem, wspomnieniami i koniecznością odnalezienia się w rzeczywistości, której wcześniej nie znała.

W takiej sytuacji bliscy często zastanawiają się: co powiedzieć, jak się zachować i jak naprawdę pomóc? Nie istnieje jedna recepta na żałobę. Każdy człowiek przeżywa stratę inaczej, a emocje mogą zmieniać się z dnia na dzień.

Nie próbuj zabierać bólu – po prostu bądź

Jednym z najważniejszych sposobów pomocy jest obecność. Nie zawsze trzeba znaleźć właściwe słowa. Czasami znacznie więcej znaczy spokojne siedzenie obok, telefon, wspólny spacer czy zwykłe pytanie: „Jak się dzisiaj czujesz?”.

Osoba po stracie partnera może nie mieć siły sama poprosić o pomoc. Dlatego zamiast mówić: „Zadzwoń, jeśli będziesz czegoś potrzebować”, lepiej zaproponować coś konkretnego: „Mogę jutro zrobić ci zakupy. Czego potrzebujesz?” albo „Wpadnę wieczorem, jeśli masz ochotę na towarzystwo”.

Pozwól jej mówić o zmarłym

Po śmierci partnera wspomnienia mogą być niezwykle bolesne, ale jednocześnie bardzo potrzebne. Nie należy unikać rozmów o zmarłej osobie tylko dlatego, że wydaje nam się, że przypominanie o niej zwiększy cierpienie.

Można zapytać:

„Chcesz mi o nim opowiedzieć?”
„Jak się poznaliście?”
„Co najbardziej w nim lubiłaś?”
„Pamiętasz wasze najpiękniejsze wspólne wakacje?”

Takie pytania pokazują, że zmarły partner nadal może być obecny w rozmowie i pamięci. Nie trzeba bać się jego imienia ani wspólnych wspomnień.

Nie mów: „Musisz być silna”

W dobrej wierze możemy powiedzieć coś, co zamiast pomóc, sprawi dodatkowy ból. Zdania takie jak „musisz się wziąć w garść”, „czas leczy rany”, „życie toczy się dalej” czy „masz dla kogo żyć” mogą sprawić, że osoba w żałobie poczuje, że jej smutek jest czymś niewłaściwym.

Nie warto również porównywać jej sytuacji do własnych doświadczeń. Nawet jeśli sami przeżyliśmy śmierć kogoś bliskiego, nie możemy zakładać, że dokładnie wiemy, co czuje druga osoba.

Lepiej powiedzieć po prostu: „Nie wiem, co teraz czujesz, ale jestem przy tobie”.

Pomagaj w codziennych sprawach

Po śmierci partnera nawet najprostsze czynności mogą stać się trudne. Zakupy, gotowanie, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych czy odebranie telefonu mogą wymagać ogromnego wysiłku.

Dlatego praktyczna pomoc bywa równie ważna jak rozmowa. Można:

zrobić zakupy,
przygotować obiad,
zawieźć ją w konkretne miejsce,
pomóc uporządkować dokumenty,
towarzyszyć podczas załatwiania formalności,
zaproponować wspólny spacer,
zadzwonić i sprawdzić, czy wszystko jest w porządku.

Nie chodzi o przejęcie kontroli nad jej życiem. Chodzi o zdjęcie z jej barków części obowiązków w czasie, gdy może nie mieć na nie siły.

Pamiętaj o niej także po pogrzebie

W pierwszych dniach po śmierci człowiek często otoczony jest rodziną, znajomymi i sąsiadami. Telefony, kondolencje i wizyty pojawiają się niemal bez przerwy. Po pogrzebie sytuacja może jednak gwałtownie się zmienić.

Ludzie wracają do swoich obowiązków, a osoba, która straciła partnera, zostaje sama z ciszą i pustką.

Dlatego wsparcie po pogrzebie może być szczególnie ważne. Warto pamiętać o rocznicy śmierci, urodzinach zmarłego, świętach czy innych dniach, które wcześniej były dla pary ważne. Krótka wiadomość: „Pamiętam, że dzisiaj jest dla ciebie trudny dzień. Myślę o tobie” może znaczyć bardzo wiele.

Uszanuj potrzebę samotności

Pomaganie nie oznacza, że trzeba być przy osobie w żałobie przez cały czas. Niektórzy potrzebują rozmowy i towarzystwa, inni przez pewien czas wolą zostać sami. Obie reakcje mogą być naturalne.

Jeśli osoba po stracie odmawia spotkania, nie należy się obrażać ani całkowicie znikać. Można odezwać się ponownie za kilka dni. Warto pokazać, że drzwi pozostają otwarte.

Zwracaj uwagę na sygnały, że potrzebna jest dodatkowa pomoc

Żałoba nie przebiega według jednego schematu i nie ma określonego terminu, w którym człowiek „powinien” przestać cierpieć. Niepokój powinny jednak wzbudzić sytuacje, gdy osoba przez długi czas nie jest w stanie normalnie funkcjonować, całkowicie izoluje się od innych, przestaje jeść lub dbać o siebie, ma poważne problemy ze snem albo wyraża przekonanie, że nie chce już żyć. W takich sytuacjach warto zachęcić ją do kontaktu z psychologiem, psychoterapeutą lub lekarzem.

Nie należy czekać, aż osoba sama poprosi o pomoc. Można zaoferować, że pomożemy znaleźć specjalistę, umówić wizytę albo po prostu pójdziemy razem.

Najważniejsze jest jedno: nie zostawiaj jej samej z poczuciem, że musi sobie poradzić

Po śmierci partnera nie da się szybko wypełnić pustki. Nie można też powiedzieć czegoś, co sprawi, że ból nagle zniknie.

Można jednak zrobić coś bardzo ważnego – towarzyszyć osobie w żałobie.

Być wtedy, gdy chce rozmawiać. Milczeć, gdy nie ma słów. Pomóc w zakupach, gdy codzienność ją przerasta. Przypomnieć o zmarłym, gdy inni zaczynają już o nim nie mówić. Zadzwonić również wtedy, gdy miną pierwsze tygodnie i większość osób wróci do swojego życia.

Bo po śmierci partnera człowiek nie potrzebuje przede wszystkim rad, jak szybko zacząć żyć od nowa. Często najbardziej potrzebuje kogoś, kto spokojnie powie: „Nie musisz teraz być silna. Jestem obok.”

Warto zapamiętać

Pomoc osobie, która straciła partnera, to przede wszystkim:

obecność bez oceniania,
słuchanie bez udzielania nieproszonych rad,
pozwolenie na płacz, złość, ciszę i tęsknotę,
konkretna pomoc w codziennych obowiązkach,
szacunek dla wspomnień o zmarłym,
kontakt także długo po pogrzebie,
uważność na sygnały, że potrzebna jest pomoc specjalisty.

Przeczytaj cały cykl: Żałoba i relacje międzyludzkie

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak wspierać bliskich, przyjaciół, sąsiadów i znajomych po śmierci ważnej osoby, przeczytaj wszystkie poradniki z tego cyklu: